Sida loogu noqdo Taakuleeye Fiican Ilmahaaga hela Adeegyada Waxbarashada Gaarka ah

Ogow xaquuqdaadda! Soo ogow waxbarashada gaarka ah iyo adeegyada la xiriira ee u ilmahaagu helo karo. Hel faham aasaasi ah oo ku saabsan habka qiimeynta ee uu iskuulku isticmaalo si aad u go’aansato adeegyada uu ilamaagu helayo. Waxaa ku qoran gadaalka warqadan liis shabakado (websites) u noqon kara ilo wacan oo akhbaareed qoysaska iyo ardayda naafada ahba.   

Warqadani waxa ay kaa caawin kartaa inaad diyaar garayso aadna abaabusho kulano aad la yeelato iskuulka. Sidoo kale waxa ay ku siin talo ku saabsan waxa la sameeyo hadii dhib dhaco.

• Kolka qiimeynta iskuulka, kulanada IEP ga, iyo go’aanada meeleynta ahi ay dhacayaan, waa in ogaysiis qoraal ah horey laguu sii siiyo, iyo nuqul (copy) ku saabsan xaquuqda waalidka iyo habraacyada degsan ee ku ilaalinaya adiga. Si taxadar leh u Akhri kuwaa waydiina su’aalo ku saabsan wixii aadan fahmin.
   
• Tag kulanada tababarka waalidka iyo xaquuqda ardayga ee waxbarashada gaarka ah. Ururada taakuleeya naafada sida PACER, Arc, iyo NAMI-MN in badan ayey kulanadaa qabtaan.
   
• La xiriir hay’adaha naafada, sida, Minnesota Disability Law Center, PACER, Arc, iyo NAMI-MN, hadii aad qabto su’aalo ama dhibaatooyin ku saabsan adeegyada waxbarashada gaarka ah.
   
• Waxa ay kaa caawin karaan inaad la hadasho waaldiinta kale. Eeg beeshaadda si aad u aragto inay ka jiraan urur waalidku isku bahaystay ama urur naafadu leedahay oo soo saara akhbaar iyo warbixino qoraal ah.  

Kolka ay wax idin dhex maraan hay’ad adiga iyo qoyskaagu aad ka heshaan gargaar, qoraal  fiican ka samee wixii idin dhex mara. Taa macnaheedu waa ku hay dhamaan koobiyada warqadaha hal meel, si kolkii aad u baahanto aad degdeg ugu hesho. Gal gelintu waa hab wacan oo warqadahaaga oo dhan kuligood hal meel aad ku wada hayn karto. Ku dhiiri-geli ardaygaaga inuu isaguna warqadihiisa u gaarka ah uu meeldhigto. Waxa kale oo aad waydiisan kartaa iskuulku inuu kuugu soo diro qorshaha gaar wax u barida ee IEP iyo wixii kale qoraalo muhiim ah iyagoo emayl maldahan ah ama in guriga laguugu soo diro iyagoo boqshad xiran ku jira. Kolkaa kuli waa aad haysan kartaa iyagoo lagu haynayo gal 3-dalool leh, kumbuyuutar ama aalado kale.

Dukumiintiyadaa waa inay ku jiraan:

• Nuqulada warqadaha ama emaylada aad dirto ama aad hesho
   
• Nuqulada qiimeynta, warbixinada horu-kaca ama warxbixinta kaarka ee ardayga
   
• Nuqulada IEPs, IFSPs, ama qorsheyaasha adeegyada kale
   
• Wixii dukumiinti ah ee la xiriira edbin, oo ay ku jiraan ogaysiisyada ama iskuul ka fariisin
   
• Buuga diiwaanka wada xiriirka iskuulka iyo waalidka or emaylada
   
• Wixii kale ee akhbaar ah ee ku saabsan ilmahaaga
   
• Buug ay ku qoran yihiin telefoonada la isku diray  

Waxaad xaq u leedahay inaad aragto diiwaanada iskuulka aadna codsato in koobi lagaa siiyo. Waa ra’yi wacan in la eego ina la qorsheeyo in dib loo eego diiwaanada iskuulka ugu yaraan hal mar sanadkiiba. 

Ka hor da’da 14, ilmaha waxaa loogu yaboohaa inuu la qayb galo kulanada IEP. Ilmaha ka yar 18 ka sanno ama mas’uulka laga yahay, waalidka ayaa iska hel go’aanka in ilmahu kulanka tago iyo in kale.

Marmarka qaarkood waa ay wacan tahay in ilmahu qayb ka noqdo kulanka. Waa muhiim inaad ilmahaaga ka caawiso inuu diyaar yahay adigoo waydiinaya inay ka jiraan wax dhibaatooyin ah iskuulka iminka. Waydi iilmahaaga waxa runtii iskuulka ka jira ee uu xiiseeyo iyo waxa uu doonayo in wax laga bedelo.  

Hadii ilmahaagu uu 14 sanno ka weyn yahay, waxaad kaloo waydiin kartaa inay wax fikrad ah ka qabaan waxa ay doonayaan inay sameeyaan dugsiga sare ka dib. Isku day inaad hal mar ka badan kala hadasho ilmahaaga waxyaabahaa ka hor kulanka IEP ga.

Ardayda ka weyn 18 sanno sharciyan waa qaan-gaar go’aankii ay rabaana iyaga ayaa gaari kara. Waxa ay leeyihiin xaquuq la mid ah kuwa dadka waaweyn aan ka ahayn kolka mas’uulka laga yahay oo aysan iyagu iskood isku meel marin karin.

(Minnesota Disability Law Center) waxa ay ku dhiiri-galisaa waalidiinta oo dhan inay baraan ilmahooda xaqooqdooda iyo sida loogu diyaar garoobo kulanada IEP ga ka hor inta aysan gaarin da’da 18 ka sanno. 

Diyaar ahow. La imow nuqulada dukumiintiyada muhiimka ah, qoraal ka samee waxa kulanka looga wada hadlo, qalinka iyo warqadna hayso.

La wadaag kulanka faallooyinkaaga iyo walaacaaga. Hadii ay kugu adag tahay inaad kulanka ka hadasho, su’aalahaaga qoraal ka dhigo ka dibna u dhiib macallinka kulanka jooga.

Waydii in iskuulku uu hayo wax qoraalo ama macluumaad oo ah dhab-dhaqanka ilmahaaga.

Xasuusnow qorshaha IEP/IFSP waa khasab inuu ku salaysnaado baahida ilmahaaga. Hadii aadan ku raacsanayn kooxda qorshaheeda, u sheeg si cad sababta aadan ugu raacsanayn qorshahooda ka dibna soo jeedi talooyin ku saabsan waxa u baahan in la bedelo.

Waydii iskuulku inuu uga soo jawaabo is bedelada aad codsatay qoraal ahaan – waydii waxa la yiraa “Ogysiisyada hore ee qoran” kolka aad waydiisato inay sameeyaan wax ka duwan IEP.

Hadii lagu waydiisto inaad wax saxiixo xilliga kulanka, ka fakar si taxadar lehna u akhri waxa aad saxiixayso ka hor inta aadan saxiixin. Khasab ma aha inaad wax saxiixso waqtiga kulanka. Waxaad haysataa 14 cisho si aad uga soo jawaabto qoraal ahaan talada qoran ee iskuulku soo jeediyey. U sheeg kooxda inaad doonayso inaad guri u qaadanayso qoraalka aadna akhri ka hor inta aadan saxiixin. Marna ha saxiixin foom banaan ama IEP qayb uun la sameeyey. Mar walba waxaa fiican in IEP ga guriga loo qaato si taxadar lehna loo akhriyo ka hor inta aan la saxiixin. Laakiin hubi inaad qoraal uga soo jawaabto ka hor 14 ka cisho inta aysan dhamaan!

Hadii aadan iskuulka la socodsiin inaadan ku raacsanayn go’aankooda ka hor waqtiga laguu qabtay inaad ka hor soo jawaabto, kolkaa IEP waa uu dhaqan geli saxiixaaga la’aantii. Waxa aad codsan kartaa kulan kale si xal loogu raadiyo arrintantaada.